داخلا ؛ 169
پڙهيو ويو ؛ 2126
پسند ڪيو ويو ؛ 0
تاريخ ؛ 2011-12-12


تصويرون


garden1.jpg
کجين جي هڪ باغ جو منطر
کجين جي هڪ باغ جو منطر

garden3.jpeg
باغ ۾ نارنگين جا وڻ (نارنگيون)
باغ ۾ نارنگين جا وڻ (نارنگيون)

garden2.jpeg
هڪ خوبصورت باغ جو منظر
هڪ خوبصورت باغ جو منظر



ٽائيم لائين




sindhianaسنڌيانا--باغ

ٽائيٽل ؛ باغ


شاخ : ڌرتي

باغ: اهو زمين جو ٽڪرُ، جنهن تي ڪنهن ماڻهوءَ پنهنجي جمالياتي ذوق مطابق وڻ، -ٻوٽا- ۽ ساوڪ پوکي سينگاريو هجي. ننڍي -باغ- کي ”باغيچو“ چوندا آهن. اها زمين، جنهن ۾ ميون وارا گهڻا وڻ ۽ گل -ٻوٽا- پوکيل هجن، اُن کي گلزار ۽ چمن جي نالن سان به سڏيندا آهن.
سنڌي ٻوليءَ ۾ عربي، فارسي ۽ هندي ٻولين جا ڪيترائي نالا آهن، جيڪي سڄي -باغ- يا -باغ- جي ڪنهن به حصي جي ترجماني ڪندڙ آهن، جيئن: ’چمن‘، ’گلزار‘، ’مرغزار‘، ’گلستان‘، ’بوستان‘، ’روضه‘، ’جنت‘، ’فردوس‘ ۽ ’حديقہ‘. ’چمن‘ -باغ- جي انهيءَ مرڪزي حصي کي چوندا آهن، -جتي- ويهڻ جو انتظام هجي، ڇٻر يا ساوڪ سان سڌا -ٻارا- ٺاهي، پاسن کان گل ڦل پوکيل هجن. ’گلزار‘ اهو هنڌ، -جتي- قدرتي طرح پاڻمرادو گل ڦل ڦُٽا هجن يا پنهنجي ڪوشش سان گل پوکجن. ’مرغزار‘ قدرتي چراگاهه ۽ وِيءَ، -جتي- ساوڪ هجي. ’گلستان‘، جنهن هنڌ گل پوکيل هجن. هن کي ’بوستان‘ به چئبو. ’بوستان‘، هيءُ عربي لفظ ”بُستان“ آهي، جنهن کي ’حديقه‘ جو مترادف قرار ڏنو ويو آهي. جيتوڻيڪ عام استعمال ۾ وسيع معنيٰ رکي ٿو. -باغ- کي به -بوستان- جي بدران استعمال ڪندا آهن. ’جنت‘ لفظ جو مادو ’”جِن“ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ڍڪڻ، پهرڻ (پوش). ’جنت‘ -ان- -باغ- کي چوندا آهن، جنهن جي وڻن زمين کي ڍڪي ڇڏيو هجي. انهن گهاٽن وڻن کي به ’جنت‘ سڏيندا آهن، -جن- زمين کي ڍڪي ڇڏيو هجي. ’فردوس‘ عربي لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي باغ، بستان، سرسبز وادي، روضو. ’الزجاج‘ جي لکڻ موجب فردوس اُها جاءِ آهي، -جتي- اُهي سڀ شيون جمع هجن، جيڪي بُستانن ۾ ٿينديون آهن. خاص ڪري انگورن جي -باغ- کي به ’فردوس‘ چيو وڃي ٿو. ’حديقه‘ ميويدار وڻن واري هنڌ کي چئبو آهي. ڪن جو چوڻ آهي ته حديقه اهو وڻن وارو -باغ- آهي، جنهن جي چؤڦير ڀت آيل هجي. خصوصاً انگورن ۽ کجور جي -باغ- کي حديقه چوندا آهن. -ٻني- ٻاري جي معنيٰ ۾ به حديقه استعمال ڪندا آهن.
باغن جو سلسلو قديم زماني کان هلندو اچي ۽ انساني -تهذيب- ۾ باغن کي هميشه اهميت حاصل رهي آهي. آدم جي ظهور سان گڏ اسان کي -باغ- جو ذڪر ملي ٿو: وَ قُلْنَا يٰٓا آدَمُ اسْکُنْ اَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا (البقره) ۽ پڻ ڏسو ڪتاب ”پيدائش-2“ -جتي- لکيل آهي ”۽ خداوند خُدا عدن ۾ يورپ ڏانهن هڪڙو -باغ- لڳايو ۽ آدم کي، جنهن کي هن ٺاهيو هو، اُتي رکيو... ۽ عدن مان هڪ ندي -باغ- کي -آباد- ڪرڻ لاءِ نڪتي“. دنيا جي قديم -ترين- باغن جي وجود جو ثبوت اسان کي مصر ۽ چين ۾ ملي ٿو. مصر جي هڪ ديوار تي -باغ- جو نقشو واضح آهي، جنهن ۾ حوض به آهي، جنهن ۾ بدڪن، ٻين -آبي- جانورن، ولين ۽ ٻوٽن جا نقش نگار چٽا ڏنل آهن. انهيءَ حوض جي چؤگرد ميويدار وڻ ۽ گلن وارا -ٻوٽا- به ترتيب سان نقش ٿيل آهن. چين ۾ -باغ- عام طرح قدرتي پيداوار آهن، -جن- جو نقشو چيني مصوريءَ جي نموني ۾ ملي ٿو. چين جي باغن، جاپانين کي به متاثر ڪيو. جڏهن اسين يونان جي باغن تي نظر وجهون ٿا ته سڪندر جي زماني ۾ به اُتي باغن جو وسيع سلسلو نظر اچي ٿو. رومن قوم به (اٽليءَ ۾) يوناني باغن جي طرز تي باغن کي -ترقي- وٺائي.
اسلامي دور ۾ به مسلمانن باغات کي گهڻي -ترقي- وٺائي، جو اهي قرآني -جنت- جي تصور کان متاثر هئا. اڪثر آيتن جو مفهوم آهي ته: نيڪ اعمالن جي جزا -جنت- جي شڪل ۾ ملندي آهي، اها نجات ۽ امن جي جڳهه آهي، -ان- جا پاسبان دعا ۽ سلامن سان -جنت- ۾ ايندڙن جو استعمال ڪندا آهن. ڪافور ۽ زنجيل مليل چشما، وهندڙ نهرون، وڻڪار واريون واديون، شاهاڻا شان شوڪت، قيمتي وڳا، اعليٰ زيور، موتين وانگر پکڙيل سهڻا ٻارڙا، سون ۽ قيمتي جواهرات جا جڙادار اُچا تخت، قطارن ۾ صندلن تي سينگاريل گاديلا، باغن ۾ طبقا ۽ ڏاڪا، -باغ- ۾ وڃڻ لاءِ بيشمار دروازا، بي انتها وسعتون، دعوتن جو اهتمام، سون چانديءَ ۽ جواهرات جا محلات، والدين، زال ۽ اولاد جي صحبت، محبت ۽ مسرت ۾ هڪٻئي سان جُهڪيل خوش گفتاري. مطلب ته -جنت- ۽ -باغ- جي لفظ سان جنسي ۽ روحاني، ٻنهي قسمن جي نعمتن سان ڀرپور خوشيءَ واري زندگي مراد آهي، جنهن ۾ نه ڏک آهي نه ڏاکڙو ۽ نه خوف آهي، نه خطرو، -جتي- هر قسم جون خوشيون ۽ نعمتون ڪثرت سان موجود آهن ۽ هر تمنا پوري ٿيندي آهي. قرآن شريف جي -جنت- واري -باغ- جي تصور سان، مسلمان حڪمرانن پنهنجي پنهنجي دور ۾ باغات کي بارونق بنائڻ ۾ خاص ڌيان ڏنو. وچ مشرق، مشرق ۽ يورپ ۾ مسلمانن جي باغبانيءَ جي شوق جي سلسلي جا ڪيترائي ڪارناما -تاريخ- جي زينت بڻيل آهن.
سنڌ پرڳڻو، قديم -تهذيب- جو مرڪز رهيو آهي ۽ سنڌو درياهه، سنڌ لاءِ قدرت جو تحفو آهي. هتي نهرون، واهه، ڪڙيا ۽ ڪسيون -جام- آهن، تنهنڪري سڄو ملڪ ڄڻ ته -باغ- مثل آهي. هر هنڌ وڻڪار آهي. ساوڪ ۽ سبزي جو انت نه آهي. -اسلام- جي فتوحات وقت به سکر، بکر، سيوهڻ، منصوره ۽ ديبل ڄڻ ته گلزار بڻيل هئا. عربن جي فتح کان پوءِ جيڪي سياح سنڌ ۾ آيا، -تن- سنڌ جي سرسبزيءَ، خوشحاليءَ ۽ امن امان متعلق ساراهه جا ڍڪ -ڀريا- آهن، ويندي -ٽالپر- اميرن جي دور تائين سنڌ کي -جنت- نشان بنائڻ ۾ مسلمانن جو وڏو هٿ رهيو آهي. سنڌ، سمن جي دور ۾ باغات کان مشهور هئي، ايتري قدر جو ماتليءَ واروسڄو -تعلقو- ’فتح باغ‘ جي نالي سان مشهور هو. -ان- کان سواءِ گهڻيون ديهون ۽ ڳوٺ اڃا به ”باغ“ جي نالي سان مشهور آهن. جيئن ’ٻاروچو باغ‘ ۽ ’باغ يوسف‘ وغيره. انگريزن جي دور ۾ جڏهن مسلمانن کان زمينون ۽ جاگيرون کسي اُنهن کي سمورن معاشي وسيلن کان محروم ڪيو ويو، تڏهن هندو سيٺين به ڪن شهرن ۾ انگريزن جي مدد سان پنهنجن نالن سان -باغ- باغيچا ٺهرايا. جهڙوڪ: ’مکي باغ‘ ۽ ’ڍولڻداس جو باغ‘، تجر -باغ- وغيره. انگريزن پنهنجي دور ۾، سرڪاري (ميونسپل جي طرفان) خرچ تي هر هنڌ -باغ- ٺهرايا. ڪراچيءَ ۾ ’گانڌي گارڊن‘، ’جمشيد نسروانجي باغ‘، ’کوڙي گارڊن‘ ۽ ’رام باغ‘ وغيره. حيدرآباد شهر ۾ انگريزن جي دور جا هيٺان سرڪاري -باغ- موجود آهن: ’داس گارڊن‘ جيڪو موهنداس ڪرمچند گانڌيءَ جي نالي سان مشهور آهي. ٻيو ’راڻيءَ وارو باغ‘ جيڪو راڻي وڪٽوريا جي نالي تي ميونسپل جي خرچ تي قائم ڪيو ويو.
سنڌ ۾ عام روايت آهي ته هن ڪائنات جو پهريون -انسان- حضرت -آدم عليه السلام- هو، جيڪو -جنت- مان تڙيو ويو ته سندس نزول واديءِ سنڌ ۾ ٿيو. هڪ ٻيءَ روايت موجب آدم، سلون (سرانديپ) ۾ ”جبل آدم“ تي لٿو، هن واري روايت جي تصديق طور چيو وڃي ٿو ته ڪڇ واري علائقي ۾ حضرت آدم جي ٻني، اڃا موجود آهي، جيڪا ڏاڏي آدم جي ٻنيءَ جي نالي سان مشهور آهي.




رايا ؛
حوالو ؛ انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پهريون

ڇا اوهان وٽ -باغ- سان لاڳاپيل ڪو مواد تصوير يا نقشو وغيره آهي، ته اوهان اهو مواد انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا سان شيئر ڪريو، اسان هن داخلا کي اوهان جي مواد سان وڌيڪ بهتر بڻائينداسين.
مواد موڪلڻ لاءِ ڪلڪ ڪريو
ڇا هي مضمون اوهان کي پسند آيو ته هن بٽڻ تي ڪلڪ ڪريو
//
مکيه صفحو
داخلا صفحو
فهرست موضوع
فهرست الف ب
تاريخ جا حوالا
تصويرون
جامع سنڌي لغت
سنڌي انگريزي لغت
بلاگ ۽ بحث
مدد ڪريو
ڊاڪومينٽيشن
اسان بابت
رابطو ڪريو

باغ - مان نڪتل ٻيون شاخون-
باغ آئينه
باغ ارم
باغ دلڪشا
باغ شرڌانند
باغ فدڪ
باغ فردوس
برنس گارڊن
ٽانڪي باغ
پائين باغ


ڌرتي - موضوع جون ٻيون داخلائون-
باغ
ٻانڀڻائيءَ جي ترائي
اتر قطب
اپٻيٽ
انود ڪاسائيءَ جي کڏ
بيابان
جبل


.....ڌرتي موضوع جون وڌيڪ داخلائون

انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، پراجيڪٽ آف سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حق ۽ واسطا محفوظ آهن