داخلا نمبر 7324
عنوان جبل
شاخ ڌرتي
پڙهيو ويو 323 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد ٽيون
جبل

جبل

جبل

جبل (Mountain ):جبل اصل ۾ ٽاڪرو (Rocky) مواد ۽ مٽيءَ جا/ مان ٺهيل آهن. ڌرتيءَ جا صفا ٻاهريان تهه ڇهن پاٽن/ پڙڇن (Plates) جا ٺهيل آهن، جڏهن ڌرتيءَ جون ڪي به ٻه پليٽون هڪ ٻئي سان ٽڪرائجن ٿيون، ته زمين جو ڳپل حصو مٿي اُڀريو پوي، جو جبل ٺهڻ جو سبب بڻجي ٿو. هڪ اندازي موجب قديم ترين ڄاتل ٽڪرن/ ٽاڪن (Rocks) جي عمر 3900 ملين سالن جي لڳ ڀڳ سمجهي وڃي ٿي. ڀون وديا (Geology) جي عمل ۽ جابلو جوڙ ٽوڙ سبب پنج مکيه قسمن جا پهاڙ ٿين ٿا:

1. Fold Mountain: هي قسم عام آهي، هماليا، آلپس وغيره هن قسم جا جبل آهن، هي جبل ڌرتيءَ جي ٻن پليٽن جي ٽڪرجڻ جي نتيجي ۾ ٺهيل آهن. هنن جا به ٻه قسم آهن: (1) ٻنهي پاسن سان لاهانديءَ واري لپيٽ (Anticline)، (2) ٻنهي پاسي مٿي چاڙهي واري لپيٽ (Syncline).
2.
Fault Block: هن حالت ۾ شگاف يا سير سبب ٽڪر (Rock) جو مواد گهرڪي اندر وڃي ٿو. هن جا به ٻه قسم آهن::(1) Lifted، (2) Tilted. پهرين ۾ جبل جا ٻئي پاسا اڀڪپرا هوندا آهن. ٻئي قسم جو هڪ پاسو اُڀو ۽ ٻيو پاسو جهڪي لاهه سان ٿئي ٿو.
3.
Volcanic Mountain: هيءُ جبل، ٻرندڙ جبلن جي لاوي (Magma ) جي ٺري وڃڻ سان ٺهن ٿا.
4.
Dome Mountain: هن حالت ۾ ٻرندڙ جبل واري (Magma) پاسن واري ٽڪر (Rock) تي ٺري ٺوٺ ٿيڻ بعد جبل جي چوٽي (Core) بڻجيو پوي.
5.
Plateau Mountain: در حقيقيت ۾ نقلي يا ڪوڙو جبل آهي، جيڪو گهڻو ڪري پراڻن Fold Mountains جي پاسن ۾ جبلن جي کاڌ سبب ڀُريل مواد جي گڏ ٿيڻ سان ٺهي ٿو.

زمين جي اوٿ جو اهو حصو، جيڪو واري زمين کان محدود ايراضيءَ تائين مٿي اڀريل هجي، ان کي جبل (Mountain) سڏجي ٿو. هن جي ڊيگهه ۽ ويڪر لاءِ ڪا ماپ يا اندازو مقرر نه آهي. پر اوچائيءَ بابت مختلف ماپون بيان ڪيون ويون آهن، جيڪي 300 ميٽرن کان وٺي 2500 ميٽرن تائين آهن. عام طرح 300 ميٽر اوچائيءَ کان گهٽ واري اُڀار کي ٽڪري يا ٽوڙو ڪوٺيندا آهن. اهڙن اندازن جي بنياد تي دنيا جي کنڊن يا وڏن علائقن تي موجود جبلن جي ڪٿ موجب ايشيا جو 64%، يورپ جي 25%، ڏکڻ آمريڪا جي 22%، آسٽريليا جي 17%، آفريڪا جي 3% زمين تي جبل پکڙيل آهن: هڪ اندازي موجب دنيا ۾ سراسري طور 24% حصي ۾ جبل آهن.

جبل جون ڪي عام خاصيتون يا وصفون: دنيا جون اڪثر نديون جبلن تان وهڻ شروع ڪن ٿيون. دنيا جي اڌ کان وڌيڪ آبادي پاڻيءَ جي حوالي سان جبلن تي مدار رکي ٿي. جبل ملڪن جي آبهوا کي متاثر ڪن ٿا. قطبن وٽ جتي ٻارهوئي برف ڄميل رهي ٿي. اتي ٿڌ کان سواءِ برفاني ڇپن (Glaciers) جي گهرڪڻ يا گسڪڻ جي ڪري جيڪا کاڌ ۽ ٽوڙ ڦوڙ ٿئي ٿي. اها جبلن وغيره جي شڪلين کي تبديل ڪري ٿي. انهيءَ علائقي ۾ Glacier Lakes (برفاني ڍنڍون) به ٺهن ٿيون. جبلن جي اوچائيءَ تي نه رڳو آب هوا، پر اتان جي نباتات ۽ حيوانات به متاثر ٿئي ٿي. ڇاڪاڻ ته اوچن جبلن جي چوٽين، وچ ۽ پيڙهه وٽ جدا جيو ڏسائون (Ecologies) هجن ٿيون. ماڻهو جبلن تي رهڻ کان وڌيڪ سنئين زمين تي رهڻ پسند ڪري ٿو. جابلو ماڻهوءَ جي جسماني حالت به ڪنهن حد تائين مختلف هجي ٿي ۽ مٿانهينءَ تي خاص ڪري 3500 ميٽرن کان مٿي رهندڙ ماڻهن ۾ آڪسيجن جي ڪميءَ سبب ڪي مخصوص بيماريون به ٿين ٿيون. ڪن برفاني ۽ سرسبز جبلن کي تفريحي هنڌن طور مشهوري آهي. ڪن جبلن تي ڪن مخصوص راندين جو چهچٽو يا جوش خروش موسمي يا دائمي رهي ٿو. مثال طور: Skiing، Ice climbing، Rock climbing، Mountaineering، Hiking، Back packing، Lifts، Tram ways وغيره وغيره.

سنڌ کي به وت سارو جبلن جو حصو مليو آهي. سڄو اولهندو ڪنارو کيرٿر، وچ ۾ ڪٿي ڪٿي (روهڙيءَ جي آس پاس ۽ حيدرآباد جي اوسي پاسي ۾) ٽڪريون، ۽ ڏکڻ- اوڀر ڪنڊ وٽ ڪارونجهر جبل، سنڌ کي به جبلن وارن خطن ۾ شمار ڪرائين ٿا. انهن جبلن مان سڀ کان آڳاٽو ڪارونجهر ۽ پوءِ لڪي جبل جو ٿورو حصو، باقي گهڻو ڪري Tertiary جيالاجي جي ٽئين دور ۽ ان کان پوءِ وارن دورن جا آهن. کيرٿر جبل جي اوچائي ڪن هنڌن تي 6000 فوٽن کان مٿي آهي.



لفظ جبل هيٺين داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آهي
بابر بند
باجرڪي نئن
باختر
باراڻِ/ بارَڻِ
آبشار
باري (آستانو)
آبڪلاڻي
باز
آبو جبل
باغ
آتش فشان
آتش نمرود
باندر
بائبل
ٻاٽي (جابلو وڻ)
بت
بحرين
بديع الجمال
ٻانڀارو
ٻانڀي وارو
ٻاوري
ٻٻر ڪوري
ٻڌيا
ٻاٻرين جا آثار
ٻڪري
ٻگهه
ٻلهڻ
اروڙ جي غار ۾ ڪالڪا ديوي
ازبڪستان
ٻلي ٿڙي
ٻنڌڻي گبر بند
ٻنگار
ٻوڏ
اشلوڪ
افغانستان
اڪرو
اڪيواري
بڊاماڻي پنرو
براهمي گپتا
الحَمرا
برف
الفي
برطانيا
برفاني دؤر
آدم ڏر
الهندو نارو
اُما ديوي
امام الدين مجددي
ابرق
ابڙاسيو
ابن العربي
امداد علي سرائي
امرتا پريتم
بزن جھڏو
ابو طالب
آدم جي چوٽي
اڀرندو نارو
امير حيدر ڪاظمي
اجنتا جون غارون
اڇي پڇ وارو لومڙ
احفاظ الرحمان
آراراط ڪوهه
آر بي او ڊي
انسان
انساني قدمن جا پنڊ پهڻ نشان
انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي
بگٽي، اڪبر خان
انقره
اولمپس
اوناڙ
اهر
ائٽلس
الياس
آسا پورا
ايوريسٽ
آمڻ سير
آنولاسار
بهرو
بهشت جي دري
بلاول فقير نائچ
بلوچ
بيوس جي ڪوتا
بلور
بند مراد
بنديچا
بنگلو (هنڌ)
بني اسرائيل
بوروشسڪي
انيل ڪن
اوائلي هاٿي
بولان لڪ
بوليجي
احد جبل
انڊس سولائزيشن ان سوراشٽر
اسپين
ائٽلانٽڪ سمنڊ
باميان
بڊو جبل
بنجو آبشار
بي بي مريم جو گهر
ابو ايوب انصاري رضي الله عنه
تڪوير سورة
ڀارت
تماچي ميون اوريئڙي وارو
ڀائي
ڀڀراجُ
ڀت جبل
ڀت گئس فيلڊ
ڀٽ جو لڪ
ڀٽياڻي2
ڀرتري هري
ڀُرٽ
ٺوٺ
ٺوڙهي تور
ٺيٻاٽ
ترچ مير چوٽي
ثمود
ثور
ثور3
ترڙ واري
ترشولي چمڙو
ترڪمانستان
تروٽ جارج بوٿ ڪرنل
ٽاڪرو ٻڪرو
تشبيهه
ٽالپر
ٽالپر مير بهرام خان
ٽالپر مير شير محمد خان
تيور ريسٽ ھائوس
ڀوٽان
تعميري فن
ٽرپوري لڪ
ڀورو رڇ
ٽريور ريسٽ هائوس
ڀوڪرُ
ٽڪر
ٽڪو بارڻ
ٽکڙائي سيد ميران محمد شاهه مير مهجور
ٽگھرو
ڀِيل1
ٽمڻ جبل
ڀيمجي جاڙيجو ۽ غلام شاهه سان جنگ
ڀيم گوڏا
تاج صحرائي
تاجڪستان
ٽوڀو چشمو
ٽوپڻ شيخ
تحريڪ ميانوال
ٽوڙو
تحفة الڪرام
تخاري
تخت سليمان
تخليق
تير ڀت
تيرٿ ڌارا
تيرٿ قبي
تيرٿ ڪنڀ
تيلي ٻج
ٽيٽو مارشل
ترار ڦري
ٿارهو
تاريخ سنڌ 17
ٽيڪٽونڪ پليٽون
ٿاڻو بولا خان
ٽيڪسيلا
ٿر
ٿوري
تاک
پاتالي پهڻ
پشاور
پير سنبڪ سوائي مقام
پيرڪاڻي
پير گاجي شاهه1
پير لاکو لطف الله
پاڍل
جارجيا
جاڙي جبل واري جنگ
جـاگرافي
جامي شيخ احمد جام
جاوا
جبل
جبل الطارق
جبلت
جبل جي ڊاک
جبل زيتون
جبل مٿي باهڙي
پاراشر
پارس
پارڪر
پارو
پاروتي
پاسو
پاڪستان
جدون
پاليان
پامير جبل
پاناما
پانڊوَ
پانيل
پاههُ2
پَٻا
پٻ جبل
پتنگ
پتڻ رڪڻ
پٿر
پَٽُ
جُمر
پٽ ناڙيون
پٺاڻ
جنڊاهڙا
جن لوهي
جنيوا
جَوَ
جوڌپور
جوکيا
ڄاڱري ٻير
ڄام آري:
ڄام جرار:
ڄام چينو
ڄام شورو1 (ضلعو)
جهانگاري (ذات)
جُهڏو 1
جهرڪ2 (شهر)
جُهريو (جبل)
جهلاوان
جهمپير
جهونا ڳڙهه:
چارتل جبل (ماڳ)
چاڪر گهٽ ۽ سدُو ڊهه (ماڳ)
چاڪر هالا سب ڊويزن
چاڳلي (مائي چاڳلي)
چانڊڪا پرڳڻو
چانڊيو، علي خان
چانهه/ چاري پکي
چترال
چترڪاري/ مصوري
چِـٽَ پهاڙن جا
چٽگانگ
چٽن واري ڀَر
چُـرَ
چراخ
چشمو
چُکَ/ چُکي
چلاس
چلغوزو
چمڙو3
چناب ندي
چنبيلي
چندر ڪوپ
چندر گپت موريا
چندن گڍ
چندور
چنڊ
چنگيز خان
چُوڙيو2
چِيتو
چيرولي
چيڪي مٽي
چيلاٽو (ڏينڀو)
چين جي عظيم ديوار
ڇاپاڪو يوريشيائي
ڇاپرُو ٻير
ڇاپرُو ٻير2
ڇاهل
ڇُٽا
ڇوڙ
حـافـظ حـيات شاهه
حب ندي
حرا غار
حرباب لڪ
حُر تحريڪ
حُرن جو ڪوٽ
حسن بن صباح
حُسيني، سُر
حمل ڍنڍ
حيار ۽ ٻيلو ڪنب
حيدرآباد
خدا آباد 3
خديجـﺔ الڪبريٰ
خراسان
خسرو بيگ مرزا
خضدار
خلائي لباس
خواجه هاروني جو مقبرو
خوشاب
خيبر
خيبر ايجنسي
خيبر پختونخوا
داٻ
دادو ضلعو جاگرافيءَ ۽ تاريخ جي آئيني ۾
دارا-I
داليون
دامنِ ڪوهه
دائود ڪنڀ
دبئي
دراوڙ لوڪ
درزي ننڍو
در محمد گائنچو
درنگ لڪ
دروت ڊيم
دروت لڪ
دريـاهه
دُڙٻ نئن
دکن
دليل ڪوٽ دهليل جو قلعو
دماغ مغز
دمشق
هن صفحي کي شيئر ڪريو