سنڌيانا ۾ موجود تصويرون ۽ انهن جا عنوان پڻ ڏسي سگھو ٿا
سنڌيانا ۾ موجود مضمونن کي حوالي طور تاريخ وار رکيو ويو آهي
سنڌيانا ۾ موجود مضمونن کي موضوع وار ترتيب ۾ رکيو ويو آهي
سنڌيانا ۾ موجود مضمونن کي الف ب وار ترتيب ۾ رکيو ويو آهي
سنڌي زبان جي تاريخ ۾، سنڌ بابت پهريون جامع ۽ باتصوير دستاويز ’انسائيڪلو پيڊيا سنڌيانا‘ جي صورت ۾ آگسٽ 2009ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو. جنهن جا هن وقت تائين 13جلد ڇپجي پڌرا ٿي چڪا آهن، جڏهن تہ جلد چوڏھون پڻ تياريءَ جي آخري مرحلن ۾ آهي. هن اهم رٿا جو ابتدائي خاڪو تہ 1998ع ۾ جڙيو پر ان کان اڳ سنڌي ٻوليءَ جي با اختيار اداري جي قيام بعد 1991ع کان ئي اهڙي رٿا تي سوچ ويچار جو سلسلو شروع ٿيو هو. بعد ۾ ڊاڪٽر تنوير عباسيءَ هن رٿا جوابتدائي خاڪو تيار ڪيو ۽ 1998ع ۾ سنڌي ٻولي اٿارٽيءَ جي تڏهوڪي چيئرمين ڊاڪٽر غلام علي الانا باقائدي ريسرچ سيل ٺاهي نامور استاد ۽ عالم شيخ محمد اسماعيل کي انچارج مقرر ڪري نوجوان ريسرچرن جي ٽيم ترتيب ڏني. انهيءَ سلسلي ۾ سنڌ جي هر ضلعي ۾ اديبن ۽ سهڪاري ساٿين کي بہ مواد ۽ تصويرن وغيرہ جي سهڪار لاءِ خط لکيا ويا. ايڊيٽوريل بورڊ ۾ جناب محمد ابراهيم جويو، ڊاڪٽر فھميدہ حسين ، ڊاڪٽر ﷲ رکيو ٻُٽ، امداد حسيني، ڊاڪٽر شمس الدين تنيو ۽ تاج جويو شامل هئا. پهرئين جلد جو ڪم لڳ ڀڳ پورو ٿيو پر اهو ڇپائي جي مرحلي کان رهجي ويو، ڇاڪاڻ تہ 2001ع ۾ ڊاڪٽر غلام علي الانا جي وڃڻ بعد هن اسڪيم تي ڪم بند ٿي وي..... وڌيڪ پڙهو
کھاوڙ (ذات): کھاوڙ ٻن لفظن جو مرڪب آهي. ڪوهه+آور، ڪوهه معنيٰ جبل ۽ آور معنيٰ کان آيل. يعني جبل کان آيل ماڻهو هڪ روايت موجب: سومرا، دودي چنيسر جا ماڻهو هئا، جيڪي تعلقي وارهه جي ڏاڙهياري جبل ۾ رهندا هئا. ان وقت علاءُ الدين خلجي ۽ دودي سومري جي وچ ۾ جنگ لڳي، دودي هارايو هو، جنھن سبب سومرن مان ڪجهه ماڻهن ڊپ مان ڀاڄ کاڌي، جيڪي ڀڄي ويا، سي ’ڇُٽا‘ سڏجڻ لڳا ۽ جيڪي ڀڄي نه سگهيا، اهي ’ڪوهه آور‘ سڏجڻ لڳا. ڪجهه عرصي بعد ڪوهه آور سنڌي صوتي روپ اختيار ڪري ’کھاوڙ‘ سڏجڻ لڳا.
ڪلهوڙن جي دور ۾ کھاوڙ ڪلهوڙن جي مريدن ۾ شامل ٿيا ۽ سرائيڪي زبان اختيار ڪيائون، جنھن بعد هي به ’سرائي‘ سڏجڻ لڳا. ڪلهوڙن ڪيترن ئي کھاوڙن کي پنھنجا امير ۽ لشڪر جا سپھه سالار مقرر ڪيا هئا، جيئن محمد حسن کھاوڙ، ميان عبدالنبيءَ جي وقت ۾ ڪلهوڙن پاران مير فتح علي خان ٽالپر سان وڙهيو هو. سرائي کھاوڙ يا سومرن مان تبديل ٿيل کھاوڙ لاڙڪاڻي ضلعي ۾ آباد آهن، جن مان هڪ ڳوٺ ’گاجي کھاوڙ‘ نھايت مشھور آهي.ڪن کھاوڙن جو چوڻ آهي ته اسان چغتا پٺاڻ آهيون. خير محمد ٻرڙي موجب هي چغتا پٺاڻ نه آهن. لسٻيلي ۾ رهندڙ برفتن جي هڪ پاڙي جو نالو پڻ ’کھاوڙ....وڌيڪ پڙهو