ڪائي ماٿري: سيوهڻ پرڳڻي جي اولھه جابلو پٽي سان ڪائي ماٿري هڪ انتھائي اوائلي انساني ماڳ آهي. ڪائي وادي، سيوهڻ جي اولھه جابلو پَٽي ۾ هڪ حسين ۽ خوبصورت وادي آهي، جتي اوائلي انسانن جا اوائلي پٿر جا گهر ٺھيل آهن. هي گهر هڪ جبل جي ٽڪريءَ تي پٿر جي اوزارن سان گهڙي تراشي غارن نما ٺاهيا ويا آهن. اينٿراپالاجي جا ماهر هنن گهرن کي ان وقت جي انسانن جي اهڙي اوائلي رهائشي ڪالوني طور تصور ڪن ٿا، جڏهن انسان وحشي دور مان ارتقا ڪري پٿر جي دور ۾ پير پاتو ۽ گڏوگڏ آڳاٽي تمدني زندگيءَ جي شروعات ڪئي. جنھن ۾ انسان زراعت جو هنر ۽ ڌڻ ڌارڻ جو هنر بہ سکي ورتو، جنھن سبب انسان جهنگلي ۽ دربدري واري زندگيءَ مان نڪري هڪ هنڌ رهڻ واري زندگي اختيار ڪئي. هن دور کي پٿر جو اوائلي دور چئي سگهجي ٿو. جيڪو تقريبن ڏھہ پندرهن هزار سال اوائلي آهي. ڪائي ماٿري جي ارتقا جو سبب اتي هزارين سال قديمي هڪ مٺي پاڻي جو چشمو آهي، جنھن تي هاڻي بہ سوين ايڪڙ زمين آباد ٿئي ٿي. ان دور ۾ انسانن ان پاڻيءَ تي زراعت ڪئي هوندي ۽ اتي ئي پنھنجي رهائشي ڪالوني جوڙي رهائش اختيار ڪئي هوندي. ان علائقي ۾ نئنگ شريف جو بھترين چشمو بہ آهي ۽ منڇر ڍنڍ بہ آهي. جنھن جي مٺي تي ماضي ۾ هزارين ايڪڙ زمين آباد ٿيندي هئي.