امير خسرو
امير خسرو
امير خسرو: هندستان جي شھر بدايون ۾ 1253ع ۾ پيدا ٿيو ۽ 1325ع ۾ پٽيالي ( دهلي ) ۾ وفات ڪيائين . سندس سڄو نالو ابوالحسن يمن الدين خسرو آهي ، امير خسرو قواليءَ جو باني آهي ۽ موسيقيءَ ۾ خيال ۽ ” تراني “ جي انداز جو پايو وجهندڙ هو . چون ٿا تہ طبلو بہ هن ئي ايجاد ڪيو . هي ترڪ نزاد هو ۽ وليء هند نظام الدين اولياءَ رحه جو محبوب مريد هو . امير خسرو ئي اهڙو هندستاني فارسي گو شاعر ۽ اديب آهي ، جنهن کي ايراني بہ اهلِ زبان تسليم ڪن ٿا . هن غزل جي ميدان ۾ سعدي شيرازيءَ جي پيروي ڪئي . هن جي غزلن ۾ تصوف جو رنگ نمايان آهي . غزلن جي پنجن ديوانن کان سواءِ نظامي گنجويءَ جي خمسي جي جواب ۾ پنج مثنويون ( مطلع الانوار ، شيرين و خسرو ، مجنون و ليليٰ ، آئينہ سڪندري ۽ هشت بھشت ) پڻ ” خمسهء امير خسرو “ جي نالي سان تمام گهڻو مشھور آهن . ان کان سواءِ امير خسرو جون ٻيون بہ ناياب تصنيفون آهن . ڪجهہ محققن جو خيال آهي تہ اردو غزل جي ابتدا امير خسرو ڪئي ۽ نموني طور اڪثر تذڪرن ۾ هن سان منسوب اهو فارسي هندي غزل ملي ٿو ، جنهن جي هڪ مصرع فارسيءَ ۾ ۽ ٻي مصرع ڀاشا ( کڙي ٻولي ) ۾ آهي . ان کان سواءِ ٻيو بہ گهڻو هندي ڪلام هن سان منسوب آهي . امير خسرو کي موسيقيءَ جي فن تي بہ عبور حاصل هو . امير خسرو اها پهرين عظيم هستي آهي ، جنهن ايراني ۽ هندي موسيقيءَ کي ملائي هڪ نئون رنگ پيدا ڪيو . هن جو نانو عماد الملڪ موسيقيءَ جو عاشق هو جنهن وٽ اڪثر اربابِ نشاط جون محفلون برپا ٿينديون هيون . امير خسرو موسيقيءَ جي ابتدائي تعليم انهن ئي محفلن مان حاصل ڪئي . درٻاري گوين جي صحبت ۾ ايراني ۽ هندي ڪلاسيڪي موسيقيءَ تي ڪامل عبور حاصل ڪرڻ کان پوءِ هن هندي ڪلاسيڪي موسيقي کي ايراني سانچن ۾ ٺهڪايو ۽ اهڙي طرح موسيقيءَ جي صنفن ۾ تراني ، قول ، قلبانه ، بسيط ، قوالي وغيرہ جو موجد ( باني ) ٿيو . ڌرپد جي جڳھہ خيال جي گائڪي جي ابتدا پڻ ساڻس منسوب آهي . ايراني نغمن ۽ هندي راڳن جي امتزاج جي مدد سان هن گهڻائي نوان راڳ اختراع ڪيا . ڪجهہ سازن بالخصوص ستار ۽ طبلي جو موجد بہ امير خسرو کي ئي تسليم ڪيو وڃي ٿو . امير خسرو جي پنجن ديوانن مان پهرين ديوان ۾ هن ٺٽي شھر جي سونهن ۽ خوبصورتيءَ جو ذڪر غزل جي مطلع ( پهرين شعر ) ۾ ڪيو آهي . هن غزل ، مثنوي ، قطعو ، رباعي ، دوبيتي لکيا . هو وڏو موسيقار ۽ دانشور شاعر هو .
لفظ امير خسروھيٺين داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون
1253.00.00 عيسوي
امير خسرو: هندستان جي شهر بدايون ۾ 1253ع ۾ پيدا ٿيو ۽ 1325ع ۾ پٽيالي ( دهلي ) ۾ وفات ڪيائين
1325.00.00 عيسوي
امير خسرو: هندستان جي شهر بدايون ۾ 1253ع ۾ پيدا ٿيو ۽ 1325ع ۾ پٽيالي ( دهلي ) ۾ وفات ڪيائين
شاعر - ڀاڱي جون ٻِيون داخلائون
مير شھداد علي خان حيدري ٽالپرحڪيم محمد صادق طالب
در محمد فقير
احسان عظيم صديقي
شيخ فرازي
آخوند لطف ﷲ لطف قريشي
ڪوي
عبدالله چانڊيو
مريم مجيدي
ٽالپر مير غلام علي خان غلام