داخلا نمبر 5071
عنوان ثقافت
شاخ ثقافت ۽ فن
پڙهيو ويو 1551 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد ٻيو
ثقافت جا مختلف مظهر

ثقافت جا مختلف مظهر

ثقافت جا مختلف مظهر

ثقافت جا مختلف مظهر

ثقافت

ثقافت: لفظ ’ثقافت‘ جي وصف مختلف عالمن مختلف بيان ڪئي آهي. ثقافت لفظ جي لغوي معنيٰ ”عقل وڌائڻ“ آهي ۽ اصطلاحي معنيٰ ”انسانن جي زندگي گذارڻ جو طريقو“ آهي، جيئن ته انسان جو تعلق اُنهيءَ زمين سان آهي، جتي هو رهي ٿو، تنهنڪري انهيءَ زمين جي ساخت، آبهوا، نهرون، آبادي، جانور، پکي، پکڻ، جيت جڻيا، وڻ ٽڻ، گاهه ۽ ٻوٽا، گهر گهاٽ سندس زندگيءَ تي اثرانداز ٿين ٿا. انهيءَ ماحول مطابق ئي هو پنهنجي زندگيءَ کي آسانيءَ سان گذارڻ لاءِ پوشاڪ پائي ٿو، کاڌو کائي ٿو، عقيدا رکي ٿو، ڌنڌا پيشا اختيار ڪري ٿو، رسمون رواج جوڙي ٿو ۽ انهن کي بيان ڪرڻ لاءِ پنهنجي ٻوليءَ ۾ لفظن ۽ اصطلاحن جو اضافو ڪري ٿو. ثقافت جي موضوع هيٺ زندگيءَ جا سڀ شعبا اچن ٿا. جهڙوڪ: مذهب، تهذيب، تمدن، پهرڻ، ٻولي، زراعت، ذهني ترقي، انسانيت جو ظهور، اختيار، آداب، اٿڻي ويهڻي ۽ ريتون رسمون وغيره. ان کان سواءِ انسان جو جياپو ۽ ان جا وسيلا، هلت چلت، هنر، رواج ۽ کاڌو پيتو به ثقافت جي دائري ۾ داخل آهن. مجموعي طرح ”طرز معاشرت“ کي ئي ثقافت جو نالو ڏنو وڃي ٿو. انگريزيءَ ۾ ثقافت لاءِ ڪلچر (Culture) لفظ استعمال ٿيندو آهي، جنهن اصطلاح جي مفهوم ۾، ذهني ترقي، آداب ۽ اخلاق، تهذيب ۽ تمدن جون خصوصيتون اچيو وڃن ٿيون. ثقافت، ماحول ۽ ضرورت هيٺ جنم وٺندي آهي. انهيءَ لحاظ کان ثقافت هر شخص جي ضرورت آهي ۽ هر شخص ثقافت ۾ پنهنجو پنهنجو ڪردار ادا ڪندو رهي ٿو. تهذيب، ثقافت جي هڪ شاخ آهي، جنهن ۾ تحرير جو استعمال، شهرن جو وجود، سياسي ردوبدل ۽ پيشه وراڻيون خاصيتون شامل آهن. موجوده دور جي محققن ثقافت جي دائري ۾ مذهب، فلسفي، ڪاريگرين (Skills)، آرٽ (فنون لطيفه) ۽ معاشرت کي به شامل ڪيو آهي، ۽ تهذيب ۾ خاص طور هر طرح جي ٽيڪنيڪي علمن کي به شامل ڪيو آهي. ثقافت جي ترقيءَ ۾ تهذيب اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ثقافت، تهذيب يافته به ٿي سگهي ٿي ۽ غيرتهذيب يافته به.
مختلف عالمن، ثقافت جون مختلف وصفون بيان ڪيون آهن. نامور سنڌي اسڪالر ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي راءِ موجب ”جغرافيائي حالتن، انساني ارتقا جي تاريخ، زبان ۽ مذهب کان متاثر ٿي، انسانن پنهنجي زندگي گذارڻ لاءِ جيڪي طريقا اختيار ڪيا آهن، اهي سڀ ثقافت جي دائري ۾ اچن ٿا.“ لسانيات جي ماهر پروفيسر ڊاڪٽر غلام علي الانا جو چوڻ آهي ته ”هڪ پاسي انسانن جي مادي زندگيءَ لاءِ ضروري شين جهڙوڪ اوزار، هٿيار، لباس ۽ رهائش کي ته ٻئي پاسي غير مادي يعني روحاني زندگيءَ سان تعلق رکندڙ شين جهڙوڪ مذهب ۽ اخلاق، علم ۽ فن، زبان ۽ ادب، اصول ۽ قانون، معاشرتي رواج ۽ ريتن رسمن کي ثقافت چئبو آهي.“
ڪنهن قوم جي ذهني، فڪري ۽ روحاني منظر نامي کي ثقافت چئبو آهي، جنهن ۾ مذهبي رسمون، تهذيبي قدر، تاريخي روايتون، معاشرتي رواج، مجلس جا آداب، توهم پرستي، روحاني عقيدا، غذائي عادتون، لباس، ٻولي، ادب، رهڻي ڪهڻي، عبادت جا طريقا، ڳائڻ وڄائڻ، ساز سرود، نچڻ ٽپڻ جا انداز، ٻارن جا رانديڪا، عورتن جا زيور، روزمره ۾ استعمال ٿيندڙ ٿانوَ، سيبي ٽوپي جا نمونا، ذهني جسماني تفريح، کيل تماشا، عرس، ميلا، عيدون ۽ مذهبي ڏينهن شامل ٿين ٿا. جديد تحقيق موجب مذهب، تاريخ، جاگرافي، ٻوليءَ ۽ لباس کي ثقافت جي بنيادي عنصرن ۾ شمار ڪيو وڃي ٿو.
مذهب: مذهب انسان جي ظاهري توڙي باطني احوال جو نقش آهي، جنهن جي اثر جو دائرو تمام وسيع آهي، مذهب انسان کي ڀلائي ۽ برائيءَ جو شعور، حلال ۽ حرام ۾ تميز ۽ اعليٰ اخلاقن جي تعليم ڏئي ٿو، جنهن سان معاشري جي ترقي ۽ ثقافت جي پرورش ٿئي ٿي.
تاريخ: قرآن شريف ۾ تاريخ کي ”شعائر الله“ سان تعبير ڪري، ان کي علم جو سرچشمو قرار ڏنو ويو آهي. تاريخ جي لغوي معنيٰ ”ڪنهن شيءِ جي وجود ۾ اچڻ جو صحيح وقت ٻڌائڻ“ آهي. اصطلاح ۾ زماني جي واقعن، وقت جي تعين ۽ انساني احوال جي بيان کي تاريخ چئبو آهي. تاريخ کي انسان ذات جو اجتماعي حافظو چيو ويندو آهي. تاريخ جا بنيادي موضوع زمانو ۽ انسان آهن، ثقافت غير مذهبي ٿيندي آهي، جيئن ’سنڌي‘ ثقافت مسلمان ۽ هندو سنڌين جو گڏيل ورثو آهي. اهڙي طرح مذهب مان پيدا ٿيل ڪن عنصرن تي مشتمل هوندي آهي. انسان کي جيئن پنهنجي انفرادي توڙي اجتماعي طور ماضيءَ ۽ ان جي ڳالهين سان دلچسپي هوندي آهي، تيئن اجتماعي ماضي ۽ ان جي تاريخ سان به دلي وابستگي هوندي آهي. تاريخ زنده ۽ فعال شيءِ آهي ۽ اها قومن جي ترقيءَ ۽ زوال ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿي. ان ڪري قومون ماضيءَ کان بغير زنده نه ٿيون رهي سگهن. هر قوم پنهنجي ماضيءَ مان سگهه ۽ شعور حاصل ڪري پنهنجي شاندار تاريخي ورثي کي ترقي ڏيڻ چاهيندي آهي. تاريخ اسان کي زماني جي اثرن ۽ انسان ذات جي عملن جي ڄاڻ کان سواءِ ماضيءَ جو بنياد، حال جي خبر گيري ۽ مستقبل جو شعور عطا ڪري ٿي. اهوئي سبب آهي جو هر قوم پنهنجي تاريخي ورثي جي حفاظت ۽ ان جي تسلسل کي قائم رکڻ لاءِ ڪوششون ڪندي آهي.
جاگرافي: مقامي ثقافت جي تشڪيل ۾ جاگرافيائي حالتن جو ڪافي عمل دخل هوندو آهي. انسان جو لباس، غذائي عادتون، رهڻي ڪهڻي ۽ روزمره جي زندگي وغيره گهڻو ڪري جاگرافيائي ۽ موسمي تبديلين جو نتيجو آهن. جاگرافيءَ مان مراد زمين جو اهو ٽڪرو يا ديس هوندو آهي، جنهن سان انسان جو آبائي تعلق ٿئي ٿو، جتي ڄمي پلجي جوان ٿئي ٿو، اتي جي آبهوا، مخصوص فضا، خوراڪ، لباس، ۽ سماجي اثر ملي سندس شخصيت جي تشڪيل ڪن ٿا. انسان جتي پيدا ٿئي ٿو، اتي جو قدرتي ماحول، سندس صحت ۽ شخصيت لاءِ انتهائي موافق ۽ مفيد هوندو آهي.
ٻولي: گروهه گڏجي جتي ٻيون ثقافتي وٿون جوڙين ٿا، اتي هزارها سالن جي واهپي کانپوءِ ٻولي به انهي معاشري (جنهن ۾ گروهه رهن ٿا) جو آئينو هجي ٿي. سندن ريتون، رسمون، مذهبي ويچار، عشق محبت جا داستان، ڏک سک جون وارتائون ۽ وارداتون ٻولي ۾ هجن ٿيون. ٻوليءَ بنا ثقافت جو تصور ڌنڌلو بيهي ٿو. ٻولي ئي آهي جنهنڪري ثقافت جا مادي (Physical) ۽ غير مادي پاسا نظر اچن ٿا.
لباس: روزمره جي زندگيءَ ۾ اسين ڪنهن شخص جو لباس ڏسي اهو اندازو لڳائي سگهون ٿا ته هو ڪهڙيءَ ذات، قبيلي، قوم ۽ نسل جو ماڻهو آهي ۽ سماج ۾ ڪهڙي حيثيت جو مالڪ ۽ ڪٿي جو رهواسي آهي.
ثقافت جي انهن بنيادي عنصرن کان سواءِ شعر و ادب، فنون لطيفه، سمعي، بصري وسيلن (فلم، ٿئٽر، آرٽ گئلريون وغيره)، اخبارون، رسالا، رانديون، موسيقي، کاڌا، ريڊيو، ٽيليويزن، سيٽيٽلائيٽ چئنل، ڪمپيوٽر ٽيڪنالاجي وغيره ثقافتي حسن جي پکيڙ ۽ اشاعت ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا.
ثقافت، شخصيت ۽ سماج هڪ ٻئي جا اٽوٽ حصا آهن. اهي ٽيئي جزا هڪٻئي سان اهڙا ته ڳنڍيل آهن، جو جدا نٿا ڪري سگهجن. مٿين ٽنهي جُزن کي فقط تجريدي صورت ۾ جدا ڪري، تجزئي خاطر، اڀياس ڪري سگهجي ٿو. ثقافت جي اوسر ۽ واڌاري لاءِ ضروري هوندو آهي ته مختلف قسمن جا ثقافتي ۽ صنعتي ميڙ، اجتماعي نمائشون ۽ ميلا منعقد ڪيا وڃن، ثقافتي ۽ صنعتي هنرن جي بهتر نموني پرگهور ڪري، انهن جي سرپرستي ڪرڻ گهرجن.


لفظ ثقافت هيٺين داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آهي
باگڙي
آتم ڪٿا جي نالي ۾
ٻاٻاڻي ڪيرت
آثار قديمه
بٺي ٿاڻو عارب
سيد حاڪم علي شاهه بخاري
مستور فاطمه بخاري
بختاور پليجو
بدين
بدين (ڪتاب)
ٻاٻرين جا آثار
ارنيسٽ ٽرمپ وارو ڇاپو
ٻنڌڻي
ٻني
ٻنيءَ جا سنڌي لوڪ گيت
استاد شفيع فقير
استنبول
ٻولي
اسرار شام
ٻيٽو جتوئي
اسڪالرز اڪيڊمي
اسلام آباد1
ٻيڙيءَ وارو ڪوٽيرو
اسلامي ثقافت
اسماعيل شيخ
اشاعت
اعجاز قريشي پروفيسر
اعلان تاشقند
اعلان لاهور
اقليت
اقوام متحده
اڪبر لغاري
اکا
اکل ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساهت سڀا
اکل ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساهتيه
الانا ڊاڪٽر غلام علي
انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا
الطاف جوکيو
الطاف شيخ
الهبچايو يار محمد سمون
ابراهيم جويو
الهه بخش نظاماڻي
الياس محمد ميان ڪلهوڙو
ابڙو آفتاب
آخوند الهه بچايو
ابڙو خدا بخش
آخوند عبدالحميد
بڙ جو ڍورو
ابن النديم
امداد حسيني
ابيات سنڌي
اميريڪن انسٽيٽيوٽ آف سنڌولاجي
اجرڪ
آرائين
احسن ڪربلائي
احفاظ الرحمان
احمد رضا شاهه جيلاني
آري چنگھڻ (لٺ)
احوال شاهه عبداللطيف ڀٽائي
بصره
اختر بلوچ
آڏواڻي ، ڪلياڻ
آر ايم هري ڊاڪٽر
انڊين انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي
آر سـِي ڊي
انسان
آريا مھر
انساني حق
انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي
ادل سومرو
آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچي
ائنٿراپالاجي
اياز شيخ مبارڪ علي
بلاول انسٽيٽيوٽ
بلاول شاهه حسيني
ايڇ ٽي لئمبرڪ
ايران
آمري
آسي زميني
آشا چاند
آمنه خميساڻي
آئين
بين الاقوامي اسلامي يونيورسٽي
بهاول خان انڙ
بهاءُ الدين ذڪريا
آغا عبدالنبي عليگ
آغا نورمحمد پٺاڻ
بيداري
بلوچستان
بلوچستان جي مختصر تاريخ
بلوچ نبي بخش ڊاڪٽر
بلهي شاهه
بمبئي
آل پاڪستان وومين ائسوسيئيشن
بيدل فقير
بنگلاديش
بيسنت هال
بيڪانير
آل پاڪستان ايڊيوڪيشنل ڪانفرنس
بيگم عبدالله چنا
انور وسطڙو ( راڳي)
انيتا شاهه
انيتا غلام علي
انيس انصاري
آرڪائيوز
آئرلينڊ
اسحاق مڱريو
اسلم علوي اسلم
اشفاق احمد
اقبال ملاح
الحاج سيد پير الهيار شاهه
اخبار تعليم
بارسلونا
امداد علي اوڍو
آتم ڀڳت
باميان
بدر ڌامراهو
بڊو جبل
بروهي جوهر
ٻني سنڌو سيوا سنگهه
آمريڪا ۾ سنڌين جون تنظيمون
اقبال جوڳي
احسان ايڇ نديم
امام بخش عاصم
امام ڏنو فقير
انڙ محمد ملوڪ
انور الدين جتوئي
تڪيو قلندر لعل شهباز
ڀارت
ڀارت ۾ سنڌي ٻوليءَ جو مستقبل
ڀارت ناٽيم
تلڪ بال گنگاڌر
ڀارو مل اَمراڻي سوٽهڙ:
ڀالِوا
ڀانڊاري پير ڪرهيو
ڀٽائيءَ جو ثقافتي ورثو
ڀٽ شاھه
ڀٽ شاهه ثقافتي مرڪز لائبرري
تنقيد
ڀٽي رشيد
ٺٽوي مخدوم محمد معين
ٺڪر سازي
ٺلهه
ٺلهه ڌامراھا
ٺلهه لکي غلام شاهه
ٺلهه مارو
ڀرڳڙي عبدالغفور
ثابت علي شاهه ثالث
ثابت علي شاهه ڪربلائي
ثانيه مرزا
ثقافت کاتو پاڪستان
ثقافت کاتو سنڌ
ثقافت
ثقافتي ورثو
ڀڳت ارجن ڪنواڻي
ڀڳت چيلارام چاولا
ترسول
ڀڳت ڪنور رام
ڀڳت گهنشام ويڌرام گهنشو ڀڳت
ٺاڪر چاولا
ترقي پسند تحريڪ ۽ ادب
ٺٽو
ترڪي ٽوپي
ترڪيءَ ۾ چار مسافر
ڀڳو ٽوڙو ۽ لڪي تيرٿ
ڀنڀور ۽ ديبل
ٽالمي
ڀوپال
ڀوپالي محسن
ڀؤنر ڀري آڪاس
ڀون سنڌي
توفيق علي منگي
ڀِيل1
ٽنڊو رحيم خان
تؤنگ بٺي
تونئري
تهذيب
تاج محل
تحريڪ پاڪستان
ٽوپي
تحريما ميٺا
تحفة الفقه
تحقيق
تحقيقي مرڪز ڀٽ شاهه
تخت ڀئي
تخليق
تذڪره اميرخاني
ٽي ايل واسواڻي
تذڪره ڪوٽائي سادات روهڙي
تاريخ سجاول
تاريخ سنڌ ڪلهوڙا دور
تاريخ فيروز شاهي 2
ٽيڪسيلا
ٿر
ٽيويهه مارچ
ٿرڙي جو دڙو
ٿر ۾ ڳائجندڙ سنڌي داستان
تاريخ مٽياري
تاريخ مظهر شاهجهاني
تاريخ نگاري
تاشقند
تاريخ اور روايات
تامل ٽائيگرس
پير حسام الدين راشدي1
پير حسين شاهه راشدي
پاپ موسيقي
پير لاکو لطف الله
پير مشائخ مشاڪ
جلال محمود شاهه سيد
جمال ابڙو: ڪهاڻي، مضمون، شخصيت
جارجيا
جاڙي جي ڪلات
جـاگرافي
جامع مسجد خدا آباد
جامعي محمد سرور پروفيسر
جان بابا جو مقبرو
جاويد جبار
جاويد قاضي
پارسي
پارڪري
پارو چاولا
جتوئي محمد ابراهيم
جتوئي نظام الدين
پاسو
قرارداد لاهور
پاڪستان
پاڪستان رائٽرز گلڊ
جريڪو
پاڪستان نئشنل سينٽر
جسڪاڻي لعل بخش
جسڪاڻي مشتاق
جـعـفـراڻي شـمس
جعفراڻي عبدالعزيز
پاڻ سڃاڻج سپرين
پٻ جبل
جمالو
پتڻ ٿو پور ڪري
جمالي مصري خان
پٿر جو پراڻو ثقافتي دؤر
پٿورو
جمعو فقير جوڙ
پٺاڻ
پٺاڻ درمحمد ڊاڪٽر
جن پڙهايو پاڻ
جنجهي نور احمد
جنين ڏاند نه ٻج
جوتواڻي موتي لال ڊاڪٽر
ڄام تماچي
ڄام دُرڪ
ڄامڙو، ڪمال
ڄام محمد ايوب عالياڻي
ڄام گل محمد خان سهتو
ڄام نظام الدين جو مقبرو
ڄام نظام الدين سمو
ڄاموٽ
ڄڃ 1
جهم
چاپ (رقص)
چاڏي
چاڳلا، غلام علي
چانڊيو، خان محمد فقير
چٻرو
چپڙيون/ چَپڙون
چڪوال
چُلـهه
چڪلي مول
چندر گپت موريا
چوٿين مارچ جو واقعو
چوکنڊي قبرستان
چين جي عظيم ديوار
ڇا لکان
ڇاڻي
ڇتل سرهيو
ڇلڙو
ڇلگري انتظار حسين
حبيب الله فڪري
حزب الله ميمڻ شهيد
حسن عابدي
حسن عليءَ وارو دڙو
حسين بخش خادم
حسينيءَ جي هاڪ
حلقه ميري زنجير ڪا
حمـيـد سـنڌي
حميد هارون
حيدرآباد
خاتمي، سيد محمد
خادم حسين ديوانو
خادم حسين شاهه
خادم حسين شاهه نقوي
خالد کوکر
خاندان
خان محمد بروهي 1
خان محمد مڱڻهار
خدا وادي/خدا آبادي خط/لپي
خدابخش ’ناشاد‘
خرار، کراڙ
خراسان
خروشچيف
خط2
خطبات سيد
خط خوشيءَ مان کول
خلجي، نعمت
خليق الزمان، مخدوم
خواجائي، شوڪت
خورشيد حسن، شيخ
خيبر پختونخوا
خيرپور جي ميرن جو ادب، سياست ۽ ثقافت ۾ حصو
خير محمد لغاري
داداڀائي گروپ آف ڪمپنيز
دادوءَ واري ماهي
دارا عالم ابڙو
دانتي
دائودپوٽو، ڊاڪٽر عمر بن محمد
دبر ڪوٽ
دبئي
دبئي فيسٽيول
دٻي-5
درازا
دراوڙ لوڪ
درد، علي محمد سولنگي
درس، رسول بخش
درگاهه مُگرڀين شهيد
در محمد ڪمال
دريا پنٿي
دري پلارا
دڙو1
دلشاد مرزا
دليپ ڪوٺارِي
هن صفحي کي شيئر ڪريو

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

ثقافت ۽ فن - ڀاڱي جون ٻِيون داخلائون

بت
اجرڪ
امير ( فلم )
ايڪتا
تڻي جو هار
ثقافت کاتو پاڪستان
ثقافت کاتو سنڌ
ثقافت
ترڪي ٽوپي
تصوير
ثقافت ۽ فن ڀاڱي جا وڌيڪ مضمون