داخلا نمبر 5236
عنوان ترڪ
شاخ قوم
پڙهيو ويو 364 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد ٻيو

ترڪ

تُرڪَ: تاريخ ۾ ترڪ لفظ، سڀ کان اڳ ڇهين صدي عيسويءَ ۾، هڪ خانه بدوش قوم سان منسوب ملي ٿو. انهيءَ صديءَ ۾ ترڪن هڪ طاقتور بدوي سلطنت قائم ڪئي، جيڪا منگوليا ۽ چين جي اُترينءَ سرحد کان وٺي ڪاري سمنڊ تائين پکڙيل هئي. هن سلطنت جو باني 552ع ۾ فوت ٿيو ته سندس ڀاءُ الهندي طرف ملڪ فتح ڪيا. ائين معلوم ٿئي ٿو ته ٻئي ڀائر، هڪٻئي کان جدا ۽ خودمختيار هئا، انهيءَ ڪري ٻنهي حڪومتن کي چين جي اتر وارن ترڪن ۽ اوڀر- اولهه وارن ترڪن جون حڪومتون چئي سگهجي ٿو. ان زماني ۾ ’سوئي‘ نالي چيني حڪمران اقتدار حاصل ڪري 581ع ۾ ٻنهي ترڪ حڪومتن کي زير ۽ زبر ڪري ڇڏيو. اُترينءَ ترڪي سلطنت جا ترڪ 682ع ۾ ٻيهر اقتدار حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا. اها حڪومت 744ع تائين قائم رهي. انهن قديم ترڪن جو پنهنجن اولهه ۽ اوڀر وارن خانه بدوش ترڪن سان ڪهڙو تعلق هو، ان بابت اهو ثابت ڪرڻ جون ڪوششون پئي ٿيون آهن. يورپ ۾ ائين سمجهيو ويو آهي ته اُهو ’قديم خانه بدوش‘ قبيلو، خاص ڪري ’سٿيائي ترڪن‘ (Scythian) سان نسبتي تعلق رکندڙ آهي. ”هن (Hun) لوڪن“ جي زبان بابت تحقيق مان ثابت ٿيو آهي ته اُنهن جي زبان ”ترڪي“ هئي. قديم ترڪ قوم جي ڪتبن مطابق لفظ ”ترڪ“ ”برتريءَ“ جي معنيٰ ۾ ڪم آندو ويو آهي. اڳ غالباً ”ترڪ“ فقط هڪ قبيلي جو نالو هو، بلڪ ائين چئجي ته ”اُهو هڪ حڪمران خاندان جو نالو“ هو. قرغيز به ترڪيءَ جو هڪ قبيلو هو، جنهن ابتدا (1840ع) ۾ ترڪن جي حڪومت جو خاتمو آڻي ڇڏيو. قرغيز ترڪي نسل وارين قومن مان آخري قوم هئي، جيڪا منگوليا ۾ آباد رهي. شهر ڪاشغر سندن علائقي ۾ هو. ممڪن آهي ته اوغوزيا ترڪمان (اِهي ٻَئي نالا 11 صديءَ کان ملن ٿا) سي انهن خانه بندوش ايرانين جي اولاد مان هجن، جن ترڪ قوم جا طور طريقا اختيار ڪري ورتا هئا ۽ جن جي خاص سڃاڻپ چورس هٿ هئا. اوغوز ٻڌ ڌرم جا پوڄاري هئا ۽ بُتن جي پوڄا ڪندا هئا. تُرڪن ۾ عيسائيت به رائج هئي. قِرغيزِ، قِيچان، اوغوز، تُخسي، يَغما، چِگل، اغراق ۽ چرق قبيلن جون ٻوليون نج ترڪي هيون. ترڪماني زبان ان وقت به ترڪيءَ جي ٻين ٻولين کان گهڻيءَ حد تائين مختلف هئي. جيتوڻيڪ هجرت جي اوائلي صدين ۾ ترڪي، حملي آورن جي خلاف بچاءَ واري جنگ کان سواءِ، ترڪ علائقي ۾ فوج ڪشي به ڪئي، تنهن هوندي به مسلمانن جي جنگي ڪاميابين جو ترڪن جي اسلام قبولڻ تي گهٽ اثر پيو، انهيءَ ڪري جو مسلمانن انهن اصول تي عمل ڪيو ته ”جيستائين توهان سان هو نٿا وڙهن، تيستائين توهين به ساڻن نه وڙهو.“ انهن ئي حالتن ۾ ترڪن دير سان اسلام قبول ڪيو.
وسيع معنيٰ ۾ هيءُ لفظ ترڪي، روس، چيني ترڪستان ۽ ايران جي ترڪي ٻولي ڳالهائيندڙ ماڻهن لاءِ وقف آهي. ترڪ، اوڀر سائيبريا کان وٺي دره دانيال تائين پکڙيل آهن، ۽ سندن پاڻ ۾ لاڳاپو صرف مذهبي ۽ لساني آهي. اڄ گهڻو ڪري سڀني ترڪن جو مذهب اسلام ۽ سندن ٻولي ترڪي آهي. اصل ترڪ غالباً اتر سائبيريا ۽ ترڪستان ۾ آباد هئا. پوءِ ڏکڻ ۽ اولهه طرف وڌندا ويا ۽ ايشيا ۾ ڪيتريون سلطنتون قائم ڪيائون. اولهه ايشيا ۽ يورپ ۾ سلجوقين ۽ عثماني ترڪن جو اقتدار رهيو. سلجوقين کي ايران ۾ ڏهين صديءَ ۾ عروج حاصل ٿيو. 1071ع ۾ بازنطيني بادشاهه کي شڪست ڏئي، پنهنجي سلطنت قائم ڪيائون ۽ صليبي لڙاين ۾ حصو ورتائون. سلجوقي سلطنت ٻارهينءَ صديءَ ۾ ٽڪرا ٽڪرا ٿي وئي، ۽ انهن رياستن تي تاتارين قبضو ڪيو. عثمانين، عثمان (پهرئين) جي اڳواڻيءَ ۾، چوڏهينءَ صديءَ ۾، عظيم الشان عثماني سلطنت قائم ڪئي. موجوده ترڪيءَ جا ماڻهو ’عثماني ترڪ‘ سڏائيندا آهن .


لفظ ترڪ هيٺين داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آهي
بابا گوري
بابر بادشاهه
بابر نامو
باڪسنگ
بانٺيري
بايو گئس
بخارا
بخاري جمال الدين
بختيار بيگ
بختيار ڪاڪي قطب الدين
ٻڌمت
ٻال ڪرشن ڊي ڪمل سرتاج
ارغون
ازبڪ
استنبول
اسحاق سنڌي قلندر پاٽائي
ٻولي
ٻهڙ
اسلام آباد1
اعلان لاهور
اعواڻ
اقتصاديات جا ابتدائي اصول2
اکر اکر آرسي
اکر اکر سرهاڻ
اکل ڀارت سنڌي ٻولي ۽ ساهت سڀا
براهوي
براهمي گپتا
آخوند مولانا ڇٽو ڀٽي سيتائي
بردو سنڌي
الفي
الڪندي
بروهي
امام انقلاب مولانا عبيدالله سنڌي
برهمڻ آباد
ابوالاعليٰ مودودي
ابوالڪلام آزاد
اتا ترڪ ڪمال
امير
امير خسرو
اجنتا جون غارون
احمد خان گلزار
بصره
بغلي
ادراڪي بيگلاري
انڊين انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي
آر سـِي ڊي
انسان
انسائيڪلوپيڊيا
انساني قدمن جا پنڊ پهڻ نشان
انسٽيٽيوٽ آف سنڌالاجي
انقره
آزاد نظم
اڏيرو لال
اوطاق
اولاڪ/ اولاق
اردابيگي
اردن
ايشيا
ائينيمري شمل ڊاڪٽر
انور پاشا ( ناول )
ايم اي قاضي ڊاڪٽر
اياز عالم ابڙو
ايران
آغا
آوي
بين الاقوامي واپار ۽ پرڏيهي مٽاسٽا
آغا حشر ڪاشميري
آغا خان اوارڊ
بينظير ڀٽو شهيد
بلبل
بيبي جمال خاتون سيوستاني
بلوچ
بلوچ عنايت
بيت
آفتاب شيرپائو
آفندي حسن علي
بلوچ هدايت
بلوچي ادب
بلوچي ٻولي
آقا
بندوق
بنده علي خـان ٽالپر
بنگال
آکاڙو
بيراڳي
بيرم خان
بودڪ
اڻ سڃاتل مقبرا لڳ ڏنگراج مقبرو
اوزار
اڪتال
آرمينيا
آلِ رسول صلعم
ابنِ مقله بيضاوي
ابو جعفر طوسي رح
البرٽ ڪامئو
البيروني ابو ريحان
اٽلي
بازنطيني سلطنت
امداد علي اوڍو
بالشويزم
اي آر ناگوري
بي بي مريم جو گهر
ابو دلف
بيگلار ادراڪي
الجي
الڪا ڪيسواڻي
الهه آباد
اوگهڙ
ڀاڏائي قنبر علي شاھ شريف
ڀانگي ڪلهوڙو
تماڪ
تمن
ڀاوي پريوڳ
تنقيد
ڀٽي محمد علي
ٺٽوي مخدوم محمد معين جو ڪتب خانو
ٺڪر سازي
توتان
ڀرتري هري
ڀرڪيو شيخ ڪاتيار
توران
ڀرڳڙي عبدالماجد
ڀرڳڙي غلام مصطفيٰ خان
ڀرڳڙي ميان غلام محمد خان
ترجيحي بند
ترخان
ثناءُ الله ثنائي
ڀڳت ڪبير
ٺاٺارو
ڀڳوانُ
ترڪ
ترڪ 2
ترڪال سنڌيا وڌي
ترڪ تال
ترڪمانستان
ترڪن جون قبرون
ترڪن جي بهادري
ترڪڻا ترورا
ترڪئي
ترڪي
ترڪيار
ترڪيب
ترڪيب بند
ترڪيبي واٽ
ترڪي ٽوپي
ترڪيءَ ۾ چار مسافر
ترمذ
ٺٽوي شيخ طيب
ترندڙ بادل
ڀڳوان ڪپور
ڀڳوان کلناڻي ساقي
تروکڙي
تزڪ بابري
تشبيهه
ٽالپر مير سهراب خان
تصوف
تصوير
ڀنگي ڪلهوڙو
ٽائن بي ٽوائن بي آرنولڊ
ٽپال ٽڪلي
تعليمي نفسيات
ٽراٽسڪي
تغلق
تغلق غياث الدين بلبن
ٽکڙائي حافظ محمد عبدالله بسمل
ڀيرِ
ٽکڙائي حافظ محمد هارون دلگير
ٽکڙائي محمد ابراهيم جان خليل
ٽکڙائي محمد اسماعيل جان روشن
ٽلٽيءَ وارو مدرسو
تاتاري قوم
تحريڪ ترڪ موالات
تحريڪ خلافت
تحريڪ ريشمي رومال
تاج محمود امروٽي
تحفة الڪرام
تيرٿ سڀاڻي
تيزاب
تيشو
تيلي ٻج
تيمور لنگ
تذڪره نويسي فارسي در هند و پاڪستان
تراب علي شاهه مولانا
تبريز
ٽيڪچند بهار
ٽيڪٽونڪ پليٽون
تاريخ نگاري
تاشقند
تانتيا ٽوپي
تانسو چلر
پير رشدالله شاهه راشدي
پير رشدالله شاهه راشدي جو ڪتب خانو
پاٽائي اسحاق قلندر سنڌي
پستا
پاٽائي شيخ مبارڪ
پير سرهندي
پاٺشالا
پير ڪمال ڪمال فقير
پير محمد ابراهيم خليل جان سرهندي
پير محمد شاهه
پير مغان
جمال الدين افغاني
جارجيا
جامي مولانا عبدالرحمان
جان بابا جو مقبرو
جان محمد عباسي مولانا
جان ملٽن
جاويد اقبال جسٽس
جـتوئي فتـح علي مولانا
پاري نگر
پاشا
جرمني
پاڪستان ريلوي
جريده
پال سيزان
پالڪ
پاليان
پاڻي
جکراڻي عبدالحق
جلال الدين رومي
پٽ ڪينئون
جمع الجوامع
جمعة
جمعيت العلماءِ هند
پٺاڻ
جناح قائداعظم محمد علي
جِنڊيءَ جو هنر
جَوَ
جونپوري سيد محمد
ڄام اوڍر سمو
ڄام محمد ايوب عالياڻي
ڄام مهڙ نوتيار
ڄيٺاسنگهه
جهومرا (تال)
چار واڪ/ لوڪياته جو فلسفو
چانهه/ چاري پکي
چترڪار
چترڪاري/ مصوري
چِـٽَ پهاڙن جا
چڍڙ
چِڪَ/ چِڪَڻ
چڪلاله
چـڪـور
چمڙو3
چنا، هارون
چندر گپت موريا
چنڊ
چنگاڻا
چنگيز خان
چوتالو
چوڌري، محمد علي
چولستان
چيڪارو
چيني ٻولي
ڇِلو1
ڇِنُ نرو لهي پوڻ
ڇند وديا
ڇِني
ڇوليون
حاجي، سيد محمد يعقوب
حاجي عبدالله هارون
حاجي محمد پريل مگسي
حجر اسوَد
حديقه ڪياني
حرا غار
حُر تحريڪ
حسن بخش شاهه صوفي
حسن علي عبدالرحمان
حسين احمد مدني، مولانا
حسينيءَ جي هاڪ
حضوري فوج
حفيظ الله کوهارو
حڪيم خدا بخش خان ڌاريجو
حڪيم محمد صديق مورائي
حــلال
حمزو بن عبدالمطلب رضه
حَنبلي
حياتيات
حيدري، نذير حسين
خاقان
خالد ڀٽي
خان
خان خانان بيرام خان
خان خانان مرزا عبدالرحيم
خان محمد بروهي 2
خانڻ چنجڻي
خدا وادي/خدا آبادي خط/لپي
خراسان
خسرو بيگ مرزا
خضر حيات خان، سردار
خط2
خلجي، جلال الدين فيروز
خلجي گهراڻو
خليفو نبي بخش لغاري
خليق مورائي
خليل بن بصري
خليل جبران
خواجه باقي بالله
خواجه عبدالرحمان تارڪ طُريل
خواجه فريدالدين ’عطار‘
خواجه محمد صالح کڙائي
خودمختياري
خوشحال خان خٽڪ
داتا گنج بخش هجويري
دادا
دادو ديال
دجله ندي
دراوڙ لوڪ
درس القرآن
درگاهه صوفي شاهه ڏنو مشتاق
دريا خان جکراڻي
دريـاهه
دليپ ڪمار
دليپ ڪوٺارِي
هن صفحي کي شيئر ڪريو

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

قوم - ڀاڱي جون ٻِيون داخلائون

انگريز
ثمود
ٺاڪريا
ترڪ
پٺاڻ
قوم ڀاڱي جا وڌيڪ مضمون