داخلا نمبر 1700
عنوان بروهي
شاخ شخصيتون
پڙهيو ويو 654 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پهريون

بروهي

بِروهي: پاڪستان جي قلات ڊويزن (جيڪا اڳ قلات رياست سڏبي هئي) جي رهاڪن کي سڏجي ٿو. سندن ٻولي بروهي آهي، (ڏسو براهوي ٻولي) هي ٽيهه کان وڌيڪ قبيلن تي ٻڌل آهن. جيئن ته ”بروهي“ جي لفظي معنيٰ جابلو ماڻهو آهي ان ڪري ڪجهه ماهر کين اهو نالو علائقي جي نسبت سان به ڏين ٿا. اڪثر مورخن انهن کي ڪرد، ايراني گوجر، ترڪ، منگول ۽ بلوچ سڏيو آهي. گرئرسن مطابق جيئن ته انهن جي ٻولي دراوڙي آهي ان ڪري ٿي سگهي ٿو ته هي اتان جا اصلوڪا باشندا يعني دراوڙ هجن. انهن قبيلن ۾ رئيساڻي، مينگل، شاهواڻي، رند، بزنجو، ديناري ۽ زهري شامل آهن .
بروهين جي معاشرتي تنظيم طبقن واري آهي. سڀ کان پهرين خاندان (پرا) آهي جنهن جو سربراهه آمر وانگر ڪُل اختيار رکندڙ هوندو آهي. جنهن بعد خاندان گڏجي برادري ٺاهيندا آهن. ائين برادرين جي اڳواڻ کي ٺڪر چيو ويندو آهي ۽ ان بعد سردار هوندو آهي .
ڪن تاريخ دانن موجب بروهي معاشرو 9 اصولن تي ٻڌل آهي. (1) انتقام وٺڻ، (2) پناهه وٺندڙ جي حفاظت ڪرڻ، (3) امانت داري، (4) مهمان نوازي، (5) عورت يا ٻار کي مارڻ کان پاسو ڪرڻ، (6) ڏوهاري کي قبيلي جي عورت جي سفارش تي معاف ڪرڻ، (7) ڪنهن بزرگ جي مزار تي ڪنهن کي نه مارڻ وغيره. هن نظام ۾ عورت جي توقير خاص ڳالهه آهي .
اسلام کان اڳ بروهين جو مذهب مظاهر پرستي هو. جنهن ۾ باهه کي پوڄڻ به شامل هو. جڏهن منگولن جون ڪاهون عروج تي هيون ته بروهين پاڻ کي هڪ ”مير“ جي هٿ هيٺ متحد ڪيو. پهريون مير ميرو قمبراڻي هو. جنهن نه رڳو قبائلي تنظيم ۽ دستور برقرار رکيو بلڪه لڙائي ڪري ڪجهه علائقا به هٿ ڪيا. ان وقت کان وٺي 1626 تائين بروهين جي تاريخ ڏاڍي منجهيل رهي آهي. ان دور جا چار مير مشهور آهن. ميرو، عمر، بجار ۽ حسن. اهي ئي ماڻهو رياست قلات ٺاهڻ وارا آهن .
1666ع کان مير احمد خان پهرئين جي اڳواڻي ۾ قلات رياست جو ٻيو مستحڪم دور شروع ٿيو. مير نصير خان پهرئين (1749-1704) جي دور ۾ اها رياست پنهنجي عروج تي هئي. ان خاني نظام کي فروغ ڏنو. جنهن ۾ مير جي ماتحت چند خان هوندا هئا. جيڪي ڪيترن ئي قبيلن تي حڪمراني ڪندا هئا .
1817ع ۾ بلوچستان تي انگريزن جو قبضو ٿيڻ شروع ٿيو ته محراب خان (ٻيو) بروهين جو پهريون شهيد بڻيو. انگريزن قلات تي قبضو ڪرڻ چاهيو پر عوام جي مخالفت هميشه آڏي آئي. بهرحال مير محمود خان ٻئي جي دور تائين انگريزي راڄ هن علائقي تي ڇانئجي ويو. 1917ع ۾ سر شمس شاه مير محمود خان وزيراعظم ٿيو. سندس خلاف سردار محمد خان گرگناڙي، سردار محمد خان زرڪ زئي، سردار نوزالدين مينگل ۽ سردار سلطان محمد بغاوت ڪئي. ڊسمبر 1917ع ۾ انگريزن نورالدين مينگل کي گرفتار ڪيو ته بظاهر اها تحريڪ ختم ٿي ويئي. ڪجهه عرصي بعد وري ان ۾ تيزي آئي. انگريزن مجبور ٿي نورالدين مينگل کي آزاد ڪيو. 1933ع کان مير احمد يار خان رياست جو خان ٿيو. ۽ پاڪستان ٺهڻ بعد هن علائقي کي پاڪستان ۾ شامل ڪيو ويو .
بروهي قبيلي جا ماڻهو سنڌ جي مختلف ضلعن ۾ آباد آهن، جن مان ڪيترن ئي شخصيتن ادب، سياست ۽ ٻين شعبن ۾ وڏو نالو ڪمايو آهي. جن ۾ اي. ڪي بروهي، علي احمد بروهي، حليم بروهي ۽ جوهر بروهي وغيره جا نالا سر فهرست آهن .


لفظ بروهي هيٺين داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آهي
بانسري/ بانسلي/ بئنسري
بڇيري
بخاري (ديهه)
بختاور شهيد
ٻاراچڙي (ديهه)
بخشو لغاري
ٻارڻ (ديهه)
ٻائو خان چانڊيو
ٻٽا ڪلهوڙا
ٻٽي آمري
ٻرانجي
ٻلگهائي
ارم محبوب
ٻولي
ٻيلاٽي
ٻيلو علي پور
اڪبر بروهي
براهوي
الله ڦهائي
برفت
بروهي
بروهي جان محمد
بروهي عبدالحليم
بروهي علي احمد
آخري وسيلو
بزنجو
احمد خان سهاڳ
بقا آباد
بکيجاڻي
انقلاب
اول1
ايس ايم لا ڪاليج
اي ڪي بروهي
بگي ديهه
ايوب پل
آهوڙو
آءِ آءِ قاضي علامه
بهرام هيٺيون
بلغار
بلوچ
بلو کوسو ۽ بلي جي بٺي
بنگل زئي
بولاڪي
بهادرپور
اوڍاڻو
اوڙاهه3
احمد رضا بروهي
بروهي جوهر
بروهي داد محمد خادم
بنگلزئي حاجي عبداللطيف
براهوئي علامه حاجي محمد عمر دين پوري
برسات جي رات
ڀال
ڀانگي ڪلهوڙو
تَمراڻي
ڀاوند لاکا
ڀٽا 2
ڀٽ ڏنو
ڀٽو غلام رضا
ٺل
ٺل2
ٺلاهه
توپن ڏاهري
ٺارو وڏو
ڀلارو ڀٽ ڌڻي
ٽالپر مير محمد نصير خان جعفري
تصوير سنڌ
ڀنگي ڪلهوڙو
ٽنڊو بهاول سانحو
ٽنگڙي گل بيگ
ٽوپڻ ڏاهري
ٽوري
ٿانهيرو
ٿاڻو 2
ٿر
ٿومينگ ٿمينگ
ٿل
پاٻوڙو
پير غلام شاهه جيلاني
پير گاجي شاهه1
جلال ڪلهوڙو
جلال ڪوري
جلال کٽي
جلباڻي4
جلباني5
جاگراڻي
جانڻ چن
جتڪ
جتڪي
جتوئي محمد يعقوب ڪامريڊ
جعفر خان جمالي
پانڌي خان لغاري اول
پاوڙو
جمالي مصري خان
جمڙائو 17
جمڙائو 20
جمڙائو 21
پٽ فيڊر
جمڙائو 32
جمڙائو 43
جمع الجوامع
جمعو اگھم
جمن
پٺاڻ 2
جميلاڻي
جنڊاهڙا
جنگو خان جمالي
جنين ڏاند نه ٻج
ڄام پريو
ڄامپور پنهورڪي (ديهه)
ڄاڙي (2)
ڄام، ڄاموٽ ۽ ڄامڙا (ڪتاب)
ڄامڙا (ديهه)
ڄيٺاسنگهه
ڄيٺملاڻي، رام
جھرڙ (ديهه)
جھمل (ديهه)
جھُن
چاري منگلان (ديهه)
چاغي
چاڪر سلطان
چاڪر علي (ديهه)
چالو (ديهه)
چامرو
چـانڊيا3
چانڊيو، علي خان
چانگو راهوجا
چانو ڪٽيار
چري بخش پهوڙ
چڙهي منگلان
چِليا
چمڀ
چمڙو1
چنا، منير احمد
چنڀ
چندر ڪوپ
چوڌا
چؤڙي
چوکنڊي1
چوکنڊي قبرستان
چيل1
چيل 2
چيلو
ڇاڄڙي
ڇٽو مهيسر
ڇپر جا سونهان
حـاجـي شفيـع محمد مسجدي
حاجي فقير الله علوي
حبيب ڪوٽ 1
حسين جوڻيجو
حڪيم مخدوم محمد مراد صديقي
حليم شو
حليم لکيو
خادم سخيراڻي
خان آف قلات
خانپور1
خانپور3
خان محمد بروهي 1
خان محمد بروهي 2
خان محمد پنهور
خانه بدوش
خدا آباد 3
خيرپور جوسو
خير واهه2
خيرو جھتيال
خيرو ديرو1
داد 31
داد 36
داد 44
دادو 1
دراوڙ لوڪ
درٻار مسڪين پور شريف
دَل 3
دلاورپور
دلمراد
دليل ديرو
هن صفحي کي شيئر ڪريو