داخلا نمبر 2726
عنوان آزادي
شاخ سماج
پڙهيو ويو 676 ڀيرا
داخلا جو حوالو انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا (جلد پهريون)

آزادي

آزادي: آزاديءَ جو عام مفهوم اهو آهي ته انسان ڄمڻ کان وٺي مرڻ تائين آزاد آهي، جيڪڏهن پابند آهي ته فقط فطرت جو، مثلاً ساهه کڻڻ، وڌڻ ويجهڻ ۽ مرڻ جي معاملن ۾؛ باقي سڀني ڳالهين ۾ هو آزاد آهي. سندس سوچ ويچار، اُٿڻ ويهڻ، کائڻ پيئڻ، گهمڻ ڦرڻ، فطرت جي مظاهر سان روشناس ٿيڻ ۾ هر طرح آزاد آهي؛ پر اسين جنهن معاشري ۾ رهون ٿا، اهو سڄو ئي پابندين جو مجموعو آهي، جيڪي خود انسان جون ئي گهڙيل ۽ ٺاهيل آهن. انهن ۾ به گهڻي قدر انساني فطرت کي عطا ٿيل آزاديءَ تي ڪابه پابندي پيل نه آهي. مثال طور سوچڻ ويچارڻ، پڙهڻ ۽ لکڻ جهڙين نعمتن ۾ انسان کي هر ملڪ جي قانون ۾ آزادي مليل آهي. انهيءَ لحاظ سان خودبخود تحرير ۽ تقرير جي آزاديءَ جو حق ملي وڃي ٿو. ملڪي آزاديءَ کان پوءِ مذهبي آزاديءَ ۽ تحرير ۽ تقرير جي آزاديءَ لاءِ هيٺينءَ طرح فضا قائم ڪئي وئي آهي:
مذهب جي آزادي: هر فرد کي پنهنجي مذهب موجب زندگي گذارڻ جي ”مذهبي آزادي“ آهي. لفظ ”آزادي جو عام طور تعلق سياست سان ٿئي ٿو، تاهم ان جو دائرو وسيع آهي، جنهن ۾ تاريخ، مذهب، تعليم ۽ اقتصاديات به اچي وڃي ٿي. سياسي اصطلاح موجب آزاديءَ جو مطلب اهڙي ”آزادي“ آهي، جيڪا معاشرو ڪنهن فرد مٿان استعمال ڪرڻ ۾ حق بجانب هجي. يعني ”شهري، ۽ ”سماجي آزادي“، آزادي، غلاميءَ جو ضد آهي. هربرٽ اسپينسر لکيو آهي ته ”هر انسان پنهنجي مرضيءَ ۽ عمل ۾ آزاد آهي. بشرطيڪ اهو ٻين انسانن جي آزاديءَ ۾ دست اندازي نه ڪري جيڪا کين حاصل آهي.“
14 آگسٽ 1947ع تي قائداعظم، پاڪستان جي قانون ساز اسيمبليءَ ۾ پنهنجي پهرئين خطاب ۾ چيو هو ته ”پاڪستان ۾ اقليتن کي مڪمل آزادي هوندي. اهي پنهنجي عبادت گهرن ۾ وڃڻ ۽ عبادت ڪرڻ ۾ آزاد هوندا. ڪير ڪهڙي به فرقي سان واسطو رکي، ملڪي مسئلن جو ان سان تعلق نه آهي. اسين سڀ هڪ ملڪ جا شهري آهيون ۽ ان ۾ برابر جا شريڪ آهيون.“
پاڪستان جي آئين ۾ پڻ مذهبي آزاديءَ بابت هڪ مستقل شِق موجود آهي، جنهن تحت ڪنهن به ماڻهوءَ کي تعليمي ادارن ۾ اهڙي مذهب جي تعليم يا عبادت لاءِ مجبور نٿو ڪري سگهجي، جيڪو هن جو پنهنجو نه آهي. مذهبي اختلاف يا مذهب جي نالي تي شهرين تي ڪابه پابندي نه لڳائي ويندي. مذهبي ٽئڪس نه ورتو ويندو. هر مذهبي فرقي کي پنهنجا عبادتگاهه ٺاهڻ، انهن جي حفاظت ڪرڻ ۽ انهن ۾ عبادت ڪرڻ جو پورو حق حاصل هوندو. قانون، امن ۽ اخلاق جي حدن اندر رهندي، هر ماڻهو پنهنجو مذهبي پرچار ڪري سگهي ٿو.
تقرير ۽ تحرير جي آزادي: شهرين کي پنهنجي خيالن جي اظهار جو حق حاصل آهي، انهيءَ شرط سان ته اهي خيال قانون ٽوڙڻ لاءِ نه هوندا.
تاريخ مسلسل ٻڌائي ٿي ته عوام گهڻو ڪري تحرير ۽ تقرير جي آزاديءَ جي حق کان محرم رهيا آهن. جنگ جي زماني ۾ ته انهيءَ حق تي جمهوري ملڪ به پابنديون لڳائي ڇڏيندا آهن. آزادي انسان جو فطري حق آهي، ان حق لاءِ دنيا جي ڪيترين غلام قومن، سامراجي قومن سان ٽڪر کائي، تاريخ جي هر دؤر ۾ آزادي حاصل ڪئي آهي.


لفظ آزادي هيٺين داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آهي
بابا بنکنڊي مهراج
باگڙي (قبيلو)
ٻاٻاڻي ڪيرت
بحرين
بخاري جمال الدين
ٻاراڻيون ٻوليون (ڪتاب)
ٻارڻ (ذات)
ٻاريءَ جا دٻيل دڙا
ٻالا
ٻلديو گاجرا
ٻوليءَ جو سرشتو ۽ لکاوت
اسلم خواجا
اسماعيل اداسي
اعتزاز احسن
اعلان تاشقند
اعلان لاهور
افغانستان
اڪٿ ڪهاڻي ڪبير
الوحيد
الهه بخش سومرو شهيد
ابراهيم جويو
امام انقلاب مولانا عبيدالله سنڌي
ابڙو احمد
ابڙو جمال
برهمڻ
امام غزالي رحه
امروٽ شريف
ابوالڪلام آزاد
اتم اي جي
آزاديءَ ۾ اسير
احفاظ الرحمان
آزادي (ڪتاب)
آزاديءَ جو پيغام
آزاديءَ جي تحريڪ
آزاديءَ جي ڪوڏي
آزاديءَ جي لڙاڪن ڏانهن خط
آزاديءَ جي يڌ ۾ سنڌ جو ڀاڳ
آڏواڻي ، ڀيرو مل مهرچند
آڏواڻي ، رام ڪرشن ھيرانند راھي
انسان هفته وار
انساني حق
انقلاب2
آزاد نظم
آزادي
آزاديءِ قوم
آزاديءَ کان پوءِ سنڌي غزل جي ائنٿالاجي
ارجن حاسد
اردشير ڪائوسجي
اردن
ايشوري جوتواڻي
ايم آر ڊي
اياز قادري
اياز لطيف پليجو
آشيرواد
ايڌي عبدالستار
ايني بيسنت
ايوب کهڙو
آصف علي زرداري ( قيد کان قيادت تائين )
آنند هنڱوراڻي
آئين
بينظير ڀٽو شهيد
بهترين سنڌي ڪهاڻيون3
بلاولي تحريڪ
بلبل
بنگال
بيگم عبدالله هارون
بهادر شاهه ظفر
ارباب الهجڙيو
آزادي اعلان اسان جو
آسٽريا
آسٽريليا
ارون ڌتي راءِ
انڊونيشيا
انڊين نيشنل ڪانگريس
آمريڪا
آئرلينڊ
اسپين
ابو جعفر طوسي رح
البرٽ ڪامئو
اتر ڪوريا
اٽلي
امين کوسو
ايمنسٽي انٽرنيشنل
آزاديءَ جا اسير
برازيل
برمودا
برونئي
آل پارٽيز حريت ڪانفرنس
بزمي نثار
بن بلا/بن باالله
بنگلور
بوٽسوانا
ارباب تاج محمد
امر تسر
انڙ علي نواز
اوپن جيل بدين
ايڊورڊ سعيد
ڀارت
ڀارت جيون
ڀارت ناٽيم
ڀارت ورش
تلڪ بال گنگاڌر
تلوڪ تلسياڻي
ڀائي تيغ بهادر
تنبية الفقراءِ
تنزانيا
تنقيد
ڀٽو صنم
ڀٽو سَر شاهنواز خان
ڀٽو مير مرتضيٰ
ڀٽي رشيد
توالو
ٺٽوي ميرابوالقاسم سلطان
ٺمري
ڀرڳڙي ميان غلام محمد خان
ثقفي مختار رضه
ڀڳت سنتو داس
ڀڳت سنگهه
ثميره زرين
ڀڳت ڪبير
ٺارومل بجاج
ترقي پسند تحريڪ ۽ ادب
ترقي پسند فڪر
ڀڳوانُ
ترڪمانستان
ترڪي
تروٽ جارج بوٿ ڪرنل
ترين الف خان خانبهادر
ٽالپر
ٽالپر مير شير محمد خان
ٽالپر مير عبدالحسين خان سانگي
ٽالپر مير محمد نصير خان جعفري
تعليم
ڀوٽان
ٽپال سرشتو ۽ سنڌ
ٽپو
ڀوڄ سنگهه پهلاجاڻي
ٽکڙائي سيد محمد شاهه سعيد
ٽلٽي
ٽلو مل ڌيرواڻي ڊاڪٽر
ڀيمنداس منواڻي
ٽنڊو مير نور محمد
تاج صحرائي
تاجڪستان
تائيوان
تحريڪ ترڪ موالات
تحريڪ پاڪستان
تحريڪ ريشمي رومال
تحريڪ ميانوال
ٽوگو
تاجو فقير اوٺوال
ٽهلرام آزاد
تخليق
تيرٿ سڀاڻي
ٽي ايس ايليٽ
تيغ سنگهه بهادر گرو
تيليگو
تيونس
ٽيٽو مارشل
ٿامس جيفرسن
تاريخ سنڌ جلد سوم
تاريخ سنڌ 17
ٿائي لينڊ
ٽي ننڍا ناول
ٽيويهه مارچ
تاريخ نگاري
تامل ٽائيگرس
تانتيا ٽوپي
پيرزادو شاهنواز مولائي
پيرزادو عبدالرزاق مولوي
پاٽينجر هينري
پير ضياءُ الدين شاهه راشدي
پير علي محمد شاهه راشدي
پير محمد پانڌياڻي
پير محمد شاهه
پير محمد هاشم جان سرهندي مولانا
پير محمود الحسن جان سرهندي
جل مشعل جل
جليانوالا باغ واقعو
جيڪب آباد تواريخي نظر ۾
جادو فقير شهيد
جارج واشنگٽن
جارجيا
جاڳيا جُنگ جوان
جان جيڪب
جاوا
جبران جون ڪهاڻيون
جتوئي حيدر بخش ڪامريڊ
پارپتي ٽيڪچند گدواڻي
پارليامينٽ
پاڪستان
جپان
جده
پاڪستان انجمن هلال احمر
پاڪستان جمهوري پارٽي
پاڪستان رائٽرز گلڊ
جروار عزيز الله ڪامريڊ
پاڪستان مساوات پارٽي
جزيو
پاناما
جعفر خان جمالي
پاڻ سڃاڻج سپرين
پبلڪ اسڪول حيدرآباد
جمالي شيخ حماد
پتڻ ٿو پور ڪري
پٿر جو پراڻو ثقافتي دؤر
پٽيل ولڀ ڀائي
جمشيد نسروانجي ميـهتا
جمعو شيدي 2
جمعيت
جمهوري مجلس عمل
جميلا بوپاشا
جناح قائداعظم محمد علي
جنگ2
جنين لوهه لڱن ۾
جواهر لعل نهرو
جوتواڻي موتي لال ڊاڪٽر
جوش مليح آبادي
جوليان پال اسانج
جون آف آرڪ
ڄام تماچي
ڄام جوڻو
ڄام ساقي
ڄيٺـاننـد ڀاونداس لعلواڻي
ڄيٺو لالواڻي
ڄيٺي سپاهيملاڻي
جُهڏو 2 (شهر)
چارلس نيپئر
چاڪر خان سهرياڻي
چانڊيو، باگو
چانڊيو، عبدالحئي، پروفيسر
چانڊيو، مير محمد خان
چچ پٽ سيلائج برهمڻ
چَرخِي
چرن سنگھه
چَـڪُ 2:
چلي (ملڪ)
چنا، محمد منير
چوٿين مارچ جو واقعو
چوڌري خليق الزمان
چوئٿرام گدواڻي، ڊاڪٽر
چي گويرا جي ڊائري
چـيـن
ڇا لکان
ڇپائي
ڇوليون ٻوليون سمنڊ جون
حاجاڻو محمد يعقوب مولانا
حاجي عبدالله هارون
حاجي محمد عثمان قاضي
حاجي محمود هالائي
حامد الله ٻيلوي، مولانا
حبيب الله فڪري
حـُر
حُر تحريڪ
حر گوريلا جنگ
حسرت موهاني، مولانا
حسن شيخ
حسن ناصر
حسين احمد مدني، مولانا
حسين شهيد سهروردي
حشو ڪيولراماڻي
حفيظ قريشي2
حڪيم، احمد حسين
حڪيم قائم الدين مهر
حڪيم محمد امين سومرو
حميد نظامي
حيدرآباد دکن
خاڪسار تحريڪ
خان صاحب، ڊاڪٽر
خان عبدالغفار خان
خان عبدالولي خان
خروشچيف
خسرو بيگ مرزا
خليل جبران
خميني، آيت الله
خواجائي، شوڪت
خواجه، محمد شريف طوسي
خواجه ناظم الدين
خودمختياري
خيبر ايجنسي
خيرپور 1
دادا روچيرام ٿانواڻي
دادا سنڌي
دارا شڪوه 1
دارالعلوم ديوبند
داغ دهلوي
دُٻي جي لڙائي
درس، ظهورالحسن، مولانا
درگاهه شاهه پنجو سلطان
در محمد ڊول
دريا خان جکراڻي
دريا خان راڄپر
دريا خان کوسو
درياڻي هري دلگير
دکايل، هوندراج
دلمراد خان کوسو
دمشق
دنيا جا عالمي ڏينهن
هن صفحي کي شيئر ڪريو

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

سماج - ڀاڱي جون ٻِيون داخلائون

آبادڪاري
آبادِي
بابي تحريڪ
ارغون
ٻلو (اعزاز)
اشتراڪيت
اعرابِي
آدمشماري
بڪڪ
ادباڻي
سماج ڀاڱي جا وڌيڪ مضمون